„Spring School in Classical Art History and Archaeology” Wydziału Nauk o Sztuce UAM, zorganizowana we współpracy z British School at Athens i Polskim Instytutem Archeologicznym w Atenach, odbyła się na Krecie w dniach 19-26 kwietnia 2026 roku. Wzięło w niej udział dziesięcioro studentów Instytutu Historii Sztuki UAM, których wyjazd i pobyt w Grecji został sfinansowany w ramach programu Erasmus+ (Erasmus Traineeship Programme). Opiekę merytoryczną sprawowali dr Wojciech Brillowski, dr Katarzyna Dudlik oraz prof. dr hab. Michał Mencfel.
Kluczowym elementem programu była wizyta w dniu 20 kwietnia w ośrodku zamiejscowym BSA w Knossos, gdzie po zwiedzeniu stanowiska została zaprezentowana historia prowadzonych tam badań. Przedstawiono też dzieje samej instytucji i scharakteryzowano profil jej działań, po czym nastąpiła dyskusja studentów z gospodarzem obiektu, doktorem Kostasem S. Christiakisem, odnośnie szeregu przedstawionych przez niego zagadnień. Dopełnieniem tej części programu było długotrwałe i intensywne zwiedzanie Muzeum Archeologicznego w Heraklionie, gdzie studenci mieli okazję obejrzeć najważniejsze zabytki pozyskane w różnych kampaniach wykopaliskowych na obszarze Knossos. Dzięki temu pogłębili swoją wiedzę na temat architektury, sztuki i rzemiosła artystycznego kultury minojskiej, co niewątpliwie istotnie wpłynęło na sposób obcowania z innymi jej stanowiskami i artefaktami.
Miało to miejsce podczas kilkudniowej samochodowej podróży dookoła Krety, podczas której poznawano też inne okresy jej dziejów, od neolitu po współczesność. W trakcie części objazdowej studenci zwiedzili najważniejsze stanowiska rezydencjonalne i osadnicze kultury minojskiej, takie jak Fajstos, Kato Zakros i Gurnia, ale też relikty kluczowych ośrodków funkcjonujących w okresach greckim, hellenistycznym, rzymskim i późnoantycznym, takich jak Falasarna, Gortyna, Itanos, Lato i Lissos. Zapoznali się również z architekturą i sztuką powstałą na Krecie w czasach bizantyńskich, weneckich i tureckich, zarówno w ortodoksyjnych klasztorach Arkadi, Gonia i Toplou, jak i w trzech najważniejszych ośrodkach miejskich, czyli w Chania, Heraklionie i Retimno.
Zgodnie z programem wyjazdu, kluczowym elementem programu w przypadku stanowisk archeologicznych były prowadzone na miejscu rozważania na temat różnorakich aspektów lokalizacji przestrzennej ośrodków, których relikty stanowią: topograficznych, gospodarczych, komunikacyjnych i sakralno-symbolicznych. Podobne kwestie dyskutowano również w przypadku trzech wspomnianych organizmów miejskich, których dzieje sięgają nieprzerwanie kilka tysięcy lat wstecz, przede wszystkim w przypadku Chania. Bezpośrednio w związku z tym poruszano też kwestie niszczenia, zachowywania i rekonstrukcji architektoniczno-artystycznych dziedzictwa kulturowego, co było szczególnie istotne w Heraklionie, z racji gwałtownej modernizacji tkanki jego zabudowy na przestrzeni ostatniego półwiecza. Niezmiernie przydatna w tym kontekście była wizyta w znajdującym się w tym mieście Muzeum Historycznym Krety, gdzie spora część ekspozycji była poświęcona dziejom miasta, jego urbanistyki i architektury.
Zarówno tam, jak i w innych muzeach odwiedzonych w trakcie objazdu, szeroko i dogłębnie analizowano i dyskutowano kluczowe kwestie muzealnicze – architekturę tych obiektów, sposób ich funkcjonowania oraz stosowane w nich strategie prezentacji artefaktów. Rzutowano te zagadnienia na tło ogólnej historii europejskiego kolekcjonerstwa prywatnego i publicznego, jednocześnie wskazując na ich lokalne uwarunkowania kulturowe, społeczne i polityczne. Szczególnie mocno podkreślano uwikłanie kwestii zachowywania i prezentacji dziedzictwa kulturowego w dzieje walki niepodległościowej i proces budowania greckiej świadomości narodowej i poczucia przynależności Kreteńczyków. Szeroko omawiano też zaangażowanie w dzieje odkrywania i zachowywania reliktów kreteńskiej przeszłości zagranicznych instytucji, takich jak wspomniana na początku BSA, a także wybitnych badaczy, przede wszystkim Arthura J. Evansa.
